Ψυχική αγνότητα και ρομαντική γραφή
Ποίηση απλή κι απέριττη. Ποίηση γραμμένη με την πλούσια καρδιά και την δαψίλεια ψυχής μικρού παιδιού, που αποτυπώνει στο χαρτί τα συναισθήματά του με περισσό ταλέντο. Και παράλληλα αυτή η απροσδόκητη φαντασία, η τόσο ευρηματική. Οι απρόσμενοι στίχοι, τα απρόσμενα λεγόμενα που αποδιπλώνονται προσωπική κατάθεση ψυχής, που αποζητά να κατακτήσει τον αναγνώστη, να τον κερδίσει με την αγνότητά της: αυτή είναι η ποίηση του Τόλη Νικηφόρου.
Και συγκεκριμένα, οι στίχοι των δύο πιο πρόσφατων ποιητικών του συλλογών, που βαδίζουν αδελφωμένες χέρι-χέρι στο ποιητικό στερέωμα της χρονιάς που μας πέρασε: η μια έχει τίτλο «η κοινοκτημοσύνη του χρυσού», και η δεύτερη «συστατικά στοιχεία του καπνού», ενώ και οι δύο έχουν κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Μανδραγόρας.
Μόνοι τους, κι αποκομμένοι από τα ποιήματα που τους περιβάλλουν και τους προβάλλουν, οι τίτλοι αυτοί δεν δίνουν καμιά ιδέα της αξίας τους ή των νοημάτων που πρεσβεύουν. Η αξία τους παραμένει μυστική – μέχρις ότου ο αναγνώστης φτάσει την ανάγνωσή των βιβλίων στο κατάλληλο σημείο, κι εντρυφήσει στην μεταφορική ομορφιά τους.
«…από τα παιδικά μου χρόνια / έγινα κι εγώ άπληστος ένας χρυσοθήρας… // δεν έχω όμως σκαπάνη κι άλλα εργαλεία / ούτε ψάχνω σε σκοτεινές υπόγειες στοές / αφού καθισμένος στη γωνιά απολαμβάνω / το χρυσάφι από τα βαρυφορτωμένα ράφια / στο προσωπικό μου Ελντοράντο // υπάρχουν και πολλοί άλλοι σαν εμένα… / μερικοί μάλιστα με χαρτί και με μολύβι / συχνά καταφέρνουν να παράγουν / χρυσάφι προσωπικό μα εξίσου πολύτιμο…» (ποίημα «η κοινοκτημοσύνη του χρυσού» από την ομώνυμη συλλογή).
Το χρυσάφι λοιπόν, η ποίηση και τα βιβλία. Αυτά που κουβαλούν μέσα τους «…όλα όσα έζησα και αγάπησα / όλα όσα είμαι», αλλά είναι ουσιαστικά «συστατικά στοιχεία του καπνού / σε μια αόρατη καμινάδα», καθώς όλα είναι μάταια σε τούτο τον κόσμο (ποίημα «συστατικά στοιχεία του καπνού», από την ομώνυμη συλλογή).
Με τα δύο βιβλία ουσιαστικά να αλληλοσυμπληρώνονται, και με μόνιμη συντροφιά του και στα δύο την Ερατώ, την μούσα της ερωτικής και της λυρικής ποίησης, ο Τόλης Νικηφόρου γράφει «γιατί αυτό μου δόθηκε / αυτή είναι η εντολή μου //… γράφω ως την τελευταία μου πνοή» (ποίημα «γράφω», από την συλλογή «η κοινοκτημοσύνη του χρυσού»). Θεωρώντας την συγγραφή ποιημάτων ως το πεπρωμένο του, διατυπώνει ποίημα το ποίημα έναν ολοκληρωμένο συλλογισμό, που ορίζει τα ποιήματα ως τα «σημάδια της μνήμης», τα οποία γεννιούνται με ορισμένο τρόπο «όταν σε ηλεκτρίσει η αστραπή», ενώ αυτή η τελευταία φωτίζει τον δρόμο σου με κυρίαρχο συναίσθημα τον έρωτα, όπως και μέσω της Ερατούς, «όταν δεν ξέρεις τι να γράψεις». Και βέβαια, τα βιβλία και τα ποιήματα που παράγονται, είναι τα παιδιά σου.
Το αειθαλές θέμα του έρωτα είναι κυρίαρχο στους στίχους του. Ο έρωτας που αγκαλιάζει τόσο την ποιητική γραφή, όσο και την γυναίκα, και συγκεκριμένα την σύντροφό του. Το συναίσθημα του έρωτα αποτελεί ελιξίριο πνευματικής και ψυχικής νεότητας και για τα δύο αυτά. Ο ρομαντικός Τόλης Νικηφόρου κεντά με ευρηματικότητα, περισσή ευαισθησία και λυρισμό τον ποιητικό του λόγο, και τα ποιήματα που αφιερώνει στην σύντροφό είναι πολλά, και γεμάτα αγνότητα και άδολη αγάπη:
«αν στερέψουν οι ορεινές πηγές / κι εξατμιστούν ποτάμια και ωκεανοί // αν πάψουν οι ερωτευμένοι / τις νύχτες να μετράνε τ’ άστρα // αν άλλο δεν χαμογελάνε τα παιδιά / στα μάτια τους κι αν σβήσει η λάμψη // ακόμη κι αν τουφεκίσουν στον ουρανό / τον τελευταίο αγγελιοφόρο της άνοιξης // και με την τελευταία μου πνοή / εγώ θα σ’ αγαπώ», γράφει λόγου χάρη στο ποίημα «ό,τι κι αν γίνει», της συλλογής «η κοινοκτημοσύνη τους χρυσού».
Ενώ στο μικρό ποίημα «επιφωνήματα» της συλλογής «συστατικά στοιχεία του καπνού», ομολογεί: «όχι στα δεκαοχτώ ή στα τριάντα / όχι με τη νεανική φλόγα του έρωτα / αλλά μετά εξήντα χρόνια κοινής ζωής / εκείνος της γράφει ποιήματα! // ναι, της χαϊδεύει τ’ άσπρα μαλλιά / και της γράφει ποιήματα!».
Άλλα θέματα που αγγίζει ο ποιητής, είναι η πάροδος του χρόνου, η μνήμη, ο θάνατος και η απώλεια. Και στα δύο βιβλία, η νοσταλγία όχι μόνο για τα χρόνια που πέρασαν αλλά και για τους παλιούς φίλους που έχουν φύγει, είναι εμφανής.
Χαρακτηριστική είναι και η παρατήρησή του ότι η ποίηση πηγάζει από τον πόνο. Εν τούτοις, ο πόνος αυτός δεν προέρχεται διόλου από γεγονότα της εξωτερικής πραγματικότητας, η οποία μας περιβάλλει με όλο και πιο ζοφερό τρόπο, αλλά έχει σχέση με προσωπικές εμπειρίες: «από τα πρώτα παιδικά μου χρόνια / στην καρδιά μου κατοικεί ένα δάκρυ… // έχει κι ο πόνος την ευλογία του / που ονομάζεται δημιουργία» (ποίημα «η ευλογία του πόνου», συλλογή «συστατικά στοιχεία του καπνού»).
Σπανιότατα ο Τόλης Νικηφόρου καταπιάνεται με την εξωτερική πραγματικότητα, (τα σχετικά ποιήματα και στις δύο συλλογές μαζί, είναι μόλις τρία), και όταν το κάνει, υπερτονίζει με τον τρόπο του την εξαίρεσή της από το δικό του κόσμο· «Ιούνιος και ζέστανε ο καιρός / ανοίγω το παράθυρο στον δρόμο / και βλέπω ανθισμένα στο περβάζι / δυο λουλουδάκια να μου γνέφουν //άνοιξα το παράθυρο / και άνοιξε η καρδιά μου / λίγο πριν την κατάθλιψη / του δελτίου ειδήσεων», μας λέει στο ποίημα «τα καλά νέα» της συλλογής «η κοινοκτημοσύνη του χρυσού».
Ενώ στο ποίημα «οι απροσάρμοστοι», απευθυνόμενος εμμέσως πλην σαφώς ξανά στην αγαπημένη του σύντροφο, συμπληρώνει ότι «στο θέατρο του παραλόγου / που υπήρξε πάντα ο κόσμος / είμαστε οι απροσάρμοστοι… // …αρνείται όμως η καρδιά μας / να δεχτεί τη σκληρή αλήθεια / κι έτσι συχνά δακρύζουμε / με όλα όσα βλέπουμε και ζούμε / αιώνια ρομαντικοί και προδομένοι». Είναι προφανές ότι ο ποιητής έχει επιλέξει συνειδητά τα πράγματα για τα οποία θέλει να μιλήσει μέσα από τους στίχους του, κι από αυτά η ασχήμια της συχνά στυγνής πραγματικότητας εξαιρείται.
Ωστόσο, και δεδομένης αυτής ακριβώς της πραγματικότητας που μας βασανίζει στις μέρες μας, εμείς διαλέξαμε να ολοκληρώσουμε αυτή την κριτική μας προσέγγιση με το χαρακτηριστικό, κι εξαιρετικά επίκαιρο ποίημα «το θέατρο του παραλόγου», από τα «συστατικά στοιχεία του καπνού»:
«στο θέατρο του παραλόγου ανήκουν
τα πιο συγκλονιστικά έργα
που έχω παρακολουθήσει στη σκηνή
όπως το «περιμένοντας τον Γκοντό»
η αποκορύφωση όμως του παραλόγου
είναι το θέατρο του αλληλοσκοτωμού
κάθε βράδυ στο δελτίο ειδήσεων
χωρίς να περιμένουμε κάποτε να τελειώσει
η αποτρόπαιη αυτή παράσταση
να κλείσει για πάντα η ματωμένη σκηνή
και οι αναρίθμητοι ακούσιοι ηθοποιοί
να ασχοληθούν επιτέλους με έργα της ειρήνης».
Όσοι πιστοί αναγνώστες προσέλθετε!
Δάφνη Μαρία Γκυ-Βουβάλη
***
Τόλης Νικηφόρου: συστατικά στοιχεία του καπνού, Ποίηση, εκδ. Μανδραγόρας Φεβρουάριος 2025, σελ. 48
Τόλης Νικηφόρου: η κοινοκτημοσύνη του χρυσού, Ποίηση, εκδ. Μανδραγόρας, Αθήνα Οκτώβριος 2025, σελ. 48